MULTIMEDIALNA ENCYKLOPEDIA
GORZOWA WIELKOPOLSKIEGO

1501 - 1700

3.04.1524Zmarł ks. Johann Kran. Augustianin, duchowny w kościele Mariackim, były proboszcz w Wawrowie i altarysta w kościele św. Gertrudy na Przedmieściu Santockim.
15.07.1526Na wieży kościoła Mariackiego (obecnie katedra) zawieszono zegar wyposażony w dzwon godzinny. Kwadranse wybijał 135-kilogramowy dzwon Ave Maria.
28.02.1561W Berlinie urodził się Nikolaus Pascha, w latach 1588-1591 pastor i archidiakon w Gorzowie. Później zasłynął m.in. jako kaznodzieja nadworny na dworze książąt kurlandzkich w Goldingen. Zmarł w 1623 roku w Królewcu.
1561W Kronice miasta odnotowano: w tym też roku mieszczanin Paul Wolffarth rurami doprowadził wodę na rynek i fontannę na rynku miasta wystawił, pracę wykonał człowiek z Fraugforthu ku upiększeniu miasta i uciesze mieszkańców. (1)
1561W Gorzowie przeprowadzono pomiary i wycenę domów, winnic i gruntów pod uprawę chmielu i warzyw oraz łąk, sadów i lasów.
1561Odnowiony został kościół Mariacki.
5.12.1562Simon Massin, wraz ze swoim zięciem Lorenzem Voglem, doniósł na swoją żonę, że jest czarownicą. Uznana za winną, dokładne miesiąc później, wraz z trzema innymi kobietami, została spalona na stosie.
1562W Gorzowie rozpoczęto budowę drogi brukowej.
5.01.1563W wigilię święta Trzech Króli spalono cztery kobiety oskarżone o przepowiadanie nieszczęść i rzucanie czarów. Ich ofiarą miał paść m.in. burmistrz Landsbergu Hans von Herrendorff, który zmarł wskutek choroby dziewięć miesięcy później.
25.02.1563Ukazał się nowy porządek młyński. Od tej pory ludność Gorzowa i wsi należących do miasta mogła mielić zboża tylko w młynach książęcych.
24.09.1563Zmarł burmistrz Landsbergu Hans von Herrendorff. Powodem śmierci miała być choroba wywołana przez czary, które rzuciły na burmistrza cztery kobiety. Wszystkie oskarżone zostały spalone na stosie już w styczniu tegoż roku. Nowym burmistrzem mianowano Michaela Bößingera, dotychczasowego radnego.
1563125 talarów kosztował zegar ratuszowy kupiony przez miasto od gubińskiego zegarmistrza Bartela Wolffena, a 45 talarów zapłacono organiście z Frankfurtu, który odnowił organy w kościele Mariackim.
6.01.1564W Kronikach odnotowano: w dniu Trium Regum (Trzech Króli) wystąpiła ogromna powódź, która 3 tygodnie trwała, do tego ogromne bryły lodu zaległy przed mostem, aż go zniosły i rozbiły na części. Potem woda po obu stronach Warty się rozlała i przy tamie i murze miejskim dużą jamę wymyła, wyrywając kamienie z gruntu. (1)
12.08.1564Trzy mieszkanki przedmieścia zostały aresztowane i oskarżone o czary. Jedna z nich, Weila Trepp, została skazana na wygnanie, druga zmarła w więzieniu. Był to trzeci proces w historii miasta z takiego oskarżenia.
31.08.1564Nad miastem przeszła tak ogromna burza z gradem i piorunami, że została opisana w Kronice miasta. Wskutek nawałnicy zawaliły się budynki owczarni i cegielni, a na przedmieściu uszkodzonych zostało dziewięć domów. Zniszczonych zostało wiele drzew i winnic.
25.12.1564Zmarł farosz i superintendent Jeorg von Walterssdorff. Pochowany został w kościele Mariackim.
15.02.1565Zmarł Bartel Költzing, posesjonat piwny i rajca miejski. W 1563 roku piastował stanowisko sędziego tymczasowego i brał udział w procesie kobiet oskarżonych o czary. Dzień po śmierci pochowany został w kościele parafialnym.
17.06.1565W niedzielę Świętej Trójcy na rynku odegrano komedię o Adamie i Ewie, pierwszy znany spektakl teatralny wystawiony w mieście.
17.07.1565W nocy, w trakcie trwającej trzy godziny burzy, jeden z piorunów trafił w kościół Mariacki, przebił jego wieżę i mur, na którym pozostawił swój ślad.
29.08.1565Burmistrz Michael von Bößinger zarządził odprawę mieszczan zdolnych do obrony miasta i przegląd ich uzbrojenia.
18.09.1565Po ponad rocznym pobycie w więzieniu z miasta wygnana została Weila Trepp, jedna z trzech kobiet oskarżonych o czary.
11.04.1566Z inicjatywy burmistrza Michaela von Bößingera w piwnicach ratusza miejskiego otwarta została piwiarnia i winiarnia.
9.06.1566Margrabia brandenburski Joachim II Hektor zobowiązał rybaków z podgorzowskich wsi do sprzedawania odłowionych ryb tylko na targu w Gorzowie.
31.07.1566W Gorzowie wybuchła zaraza. W Kronice miasta zanotowano: w środę po świętym Jakubie wybuchła zaraza, najpierw dosięgła mistrza złotniczego Simona, zamieszkałego przy ulicy Kaczej. W piątek zmarł grabarz. Nowym grabarzem został Teuchgreber, któremu Rada Miejska kazała płacić po 2 srebrne grosze od pochówku i co 2 tygodnie dostawać będzie od Rady 1 talar dodatkowo. Łącznie choroba pochłonęła ponad 900, w większości młodych, osób. Według kronikarza: po tych zgonach było dużo zawieranych małżeństw, tak że w jednym dniu bywało, iż pobierało się 16 do 18 par. (1)
21.01.1568Urodził się Daniel Kramer. Absolwent szkoły w Landsbergu, później uznany kaznodzieja i historyk. W latach 1613-1619 generalny superintendent Pomorza. Zmarł w 1637 roku.
24.06.1570W Gorzowie i okolicach rozpoczęła się kolejna wielka powódź, która trwała dwa miesiące. Według kronikarza miasta była to powódź: jakiej żaden człowiek nie pamiętał. Stało się to zaraz po św. Janie, tak że nikt nie mógł zebrać siana a ogrody i zagony chmielu zostały zalane i zniszczone. Mieszczanie, którzy posiadali bydło na wsiach, ponieśli duże straty, gdyż z powodu braku paszy bydło masowo padało. (1)
2.03.1571W wyniku pożaru i silnego wiatru, który rozprzestrzeniał ogień, na Przedmieściu Santockim spłonęły 32 zabudowania.
1571W Kronice miasta odnotowano, że w tym roku w Gorzowie wyjątkowo obficie obrodziły żołędzie.
15.03.1572Zmarł Michael von Bößinger. Od 1563 roku burmistrz, który na tym stanowisku zastąpił Hansa von Herrendorff. Także kupiec i rajca. Pomysłodawca i założyciel pierwszej w historii miasta piwiarni i winiarni w piwnicach ratusza. Zarządził też pierwszy znany przegląd uzbrojenia i mieszczan zdolnych bronić miasto. Pochowany został w kościele Mariackim.
12.04.1572Na sześć dni Gorzów i okolice zostały zalane przez wezbrane wody Kłodawki. Kolejna powódź w mieście.
1572Według Kroniki miasta: tegoż roku kopa raków kosztowała 2 fenigi. (1)
1577W Kronice Gorzowa zapisano: obliczono, że w roku 1576 urodziło się 105 dzieci, a zmarło 155 osób. Oraz: obliczono, iż urodziło się w 1577 roku 136 ludzi, a 106 zmarło. (1)
1579W tym roku urodziło się 144 dzieci, a zmarło 110 osób. Odbyło się też 25 zaślubin.
1580W Kronice miasta odnotowano: burmistrzem został Peter Rosenthal, sędzią Hans Winss. W roku tym urodziło się 128 dzieci i zmarło 180 osób. W sumie ubito czternaście jeleni i saren. (1)
17.11.1581W Gorzowie urodził się Otto Bötticher. Historyk i lekarz, który zasłynął jako nadworny medyk elektorów w Brandenburgu. Zajmował się także genealogią, m.in. rodu Hohenzollernów. Swoje doświadczenia w poszukiwaniu przodków opisał w książce wydanej w 1640 roku. Zmarł w 1663 roku.
8.07.1583W domu Tomasa Ammona pobity został burmistrz Hans Winss. Jak podaje Kronika miasta: w związku z tym powstało wielkie zamieszanie w mieście. Przybyła specjalna komisja, która osiem dni prowadziła przesłuchanie. (1)
11.01.1585Rada Miasta zezwoliła Eliasowi Castnerowi na założenie apteki Pod czarnym orłem. Mieściła się ona przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego. Przez 200 lat była to jedyna apteka w mieście.
23.05.1585W Gorzowie wybuchła zaraza, w wyniku której w ciągu siedmiu miesięcy zmarło ponad 1300 osób, wśród nich: 80 mieszczan, burmistrz Hans Winss, Georg Jesche, ośmiu radnych, 30 sukienników, siedmiu piekarzy, dwóch rzeźników, czterech szewców i siedmiu krawców.
29.03.1586Zmarł Frantz Reetz, jeden z najbogatszych mieszkańców Gorzowa XVI wieku. Był m.in. właścicielem ziemi, winnicy, posiadał gospodę oraz przywilej ważenia piwa. Był też rajcą miejskim, brał udział w licznych delegacjach miasta, m.in. w 1574 roku pod Glisnem żegnał króla-elekta Henryka Walezego.
6.07.1586W Kronice miasta zanotowano: w tydzień po św. Piotrze i Pawle zasnął w Panu magister Petrus Gablerus, tutejszy kapłan. Pochowano go w Słońsku.
14.06.1588W wyniku pożaru spowodowanego przez krawca Paula Wolfferta, mieszkającego przed Bramą Santocką, spaliły się pasieki, stodoły i zabudowania sąsiadów, a także winnica należąca do Daniela Niekamera.
25.06.1588Kronikarz miasta odnotował ulewę, jaka przeszła nad miastem. Woda całkowicie zniszczyła Dolny Młyn przy dzisiejszej ulicy Borowskiego (później odbudowany), zalała Rynek i uszkodziła fragment muru obronnego.
22.08.1594Odbyło się polowanie, w którym uczestniczył elektor brandenburski. Ubito siedem sztuk jeleni, jednego zająca i jedną sarnę. Polowanie odbyło się na terenie dóbr von Waldowów. Elektor sprezentował więc dworowi jednego jelenia i Radzie Miejskiej jednego. (1)
31.08.1594Z Kroniki miasta: pewien radca postarał się o naprawienie fontanny miejskiej. Prace wykonał cieśla, który spowodował, że spadła figura Rolanda, któremu odpadła głowa i nogi. Oby nie było to złą wróżbą. (1)
7.12.1594Zmarł Elias Castner, drugi aptekarz w mieście, założyciel i właściciel słynnej apteki Pod czarnym orłem, która działała w Gorzowie przez 360 lat.
9.05.1595Burmistrz Landsbergu Simon Schede wraz z delegacją mieszkańców miasta złożył hołd lenny nowemu opatowi klasztoru cysterskiego w Paradyżu.
29.12.1598Urodził się Adam Sorgenfrey. Rajca i prowizor kościelny, jeden z inicjatorów odbudowy kościoła Zgody na Przedmieściu Santockim, na który przekazał 400 talarów. Zmarł w Landsbergu w 1641 roku.
26.04.1599Odbył się drugi w historii miasta przegląd mieszczan przygotowanych do obrony Landsbergu. Przybyły 533 osoby, z czego 158 z długimi lufami, 137 z toporami i rydlami, 91 odziane w zbroje i 82 z halabardami. Stawiło się też 58 mieszkańców z bronią nieprzydatną do obrony grodu.
8.03.1600Zmarł Andreas Halle (starszy) – jedna z ważniejszych postaci Landsbergu drugiej połowy XVI wieku. Rajca i burmistrz. Najstarszy znany przedstawiciel znaczącego rodu landsberskiego. Zasłynął też jako pisarz miejski. Burmistrzami miasta byli też jego syn i wnuk.
31.07.1607W Landsbergu urodził się Georg Graßmann, ławnik sądowy, prowizor kościelny, a od 1647 roku burmistrz. Swoje rządy rozpoczął od odbudowy Gorzowa po wielkim pożarze, który wybuchł w tym samym roku i strawił niemal całe miasto. Członek znaczącego dla miasta rodu. Zmarł w 1670 roku. Według różnych źródeł ostatni burmistrz pochowany pod posadzką w kościele Mariackim.
20.10.1613Urodził się Georg Heinrich Bolzmann. Późniejszy burmistrz Kostrzyna (wówczas Küstrin), znany także z prowadzenia rozlicznych interesów. W połowie XVII wieku stał się właścicielem słynnej w Landsbergu apteki Zum schwarzen adler (Pod czarnym orłem). Zmarł w 1673 roku.
12.07.1624Z Kroniki miasta: o 11-tej w nocy, kiedy biedni ludzie spali pierwszym snem po ciężkiej pracy, wybuchł ogromny pożar we wsi Karnin. Spłonęły 22 zabudowania, także stodoły i wiele bydła spłonęło. Siedem osób zostało poparzonych. (1)
25.09.1624Zmarł urzędujący burmistrz Gorzowa - David Schede, członek jednego z najznamienitszych rodów w historii miasta.
1624W Kronice miasta odnotowano: wylała Warta. Woda była tak wysoka, że zerwała tamę, ludzie w domach uciekli na piece chlebowe i kaflowe i długo na nich przebywali. (1)
10.01.1626W Landsbergu, w drodze do Berlina, zatrzymał się książę Gabor Betlen. Wizyta władcy Siedmiogrodu i wyprawienie go w dalszą drogę kosztowały miasto prawie 80 talarów. Tylko na nowe stroje dla jego świty wydano 65 talarów.
22.06.1627Do miasta weszły wojska carskie. Pierwsza okupacja miasta w czasie wojny 30-letniej.
16.04.1631Wojska szwedzkie przekroczyły Wartę i zdobyły Gorzów. Dwudniowym szturmem dowodził osobiście król Gustaw II Adolf. Była to pierwsza w wojnie 30-letniej okupacja miasta przez Szwedów, która trwała do października 1633 roku.
25.03.1634Szwedzi po raz drugi w wojnie 30-letniej zajęli Gorzów.
19.01.1637Rozpoczęła się trzecia okupacja miasta przez wojska szwedzkie.
24.06.1637Zakończyła się - trwająca ponad pięć miesięcy - trzecia okupacja Landsbergu przez wojska szwedzkie.
2.07.163720-tysięczna armia cesarska odbiła Gorzów z rąk Szwedów. Miasta broniło zaledwie 700 osób.
5.10.1637W wieku 69 lat zmarł Daniel Kramer. Absolwent Szkoły Miejskiej w Landsbergu, później m.in. generalny superintendent Pomorza i nadworny kaznodzieja w Szczecinie.
12.07.1639Wojska szwedzkie po raz czwarty rozpoczęły walkę o miasto. Ostrzał z 12 armat trwał dwa tygodnie. Zdobyty 26 lipca Gorzów był pod szwedzką okupacją do 1650 roku.
14.12.1639Urodził się Johann Georg Graßmann. Syn burmistrza Landsbergu Georga Graßmanna. W 1968 roku został powołany na stanowisko rektora szkoły miejskiej. Zmarł w 1669 roku.
20.05.1641W wieku 43 lat zmarł Adam Sorgenfrey, rajca miejski, prowizor kościelny i ławnik sądowy. W historii miasta zapisał się jako pomysłodawca odbudowy kościoła na Przedmieściu Santockim (później znanego jako kościół Zgody), na którą przeznaczył 400 talarów.
2.11.1642W bitwie pod Breitenfeld zginął Gustav Sabelli. Major szwedzki, który przez 15 dni 1633 roku był komendantem miasta. Pochowany został w kościele Mariackim w 1643 roku.
22.04.1647Pożar spowodowany przez piekarza Michała Schadowa strawił niemal całe miasto. Ocalało jedynie kilka domów i kościół parafialny. To największe zniszczenia w historii Gorzowa.
30.10.1647Zmarł urzędujący burmistrz miasta Johann Schede. Członek uznanego rodu, z którego pochodziło kilku burmistrzów Landsbergu. Funkcję tę sprawował m.in. jego syn Daniel i wnuk Johann Conrad. Johann Schede rządził w trudnych dla miasta latach wojny 30-letniej.
25.11.1648W Landsbergu urodził się Christian Graßmann. Syn burmistrza miasta Georga Graßmann. Od 1705 roku także burmistrz. Jego podpis znalazł się na piśmie umieszczonym w kuli na wieży Bramy Młyńskiej. Zmarł w 1709 roku.
17.07.1650W dwa lata po zakończeniu wojny 30-letniej i 11 latach okupacji wojska szwedzkie opuściły Gorzów. Rządy w mieście objęli Brandenburczycy.
1650Odbył się pierwszy znany spis mieszkańców miasta. Gorzów liczył 1249 mieszkańców, w tym 379 mężczyzn, 511kobiet, 56 młodzieńców, 67 panien, 46 czeladników i 191 pospólstwa. Zapewne wszystkich mieszkańców było więcej, bo spis nie uwzględnił dzieci.
21.07.1656Zmarł Hans Friedrich von Strantz. Pułkownik, pierwszy dowódca utworzonego w 1650 roku garnizonu landsberskiego.
7.01.1675Po raz czwarty wojska szwedzkie zajęły Gorzów.
26.04.1676Wojska szwedzkie opuściły Gorzów. Była to ostatnia okupacja miasta przez Szwedów.
28.03.1684Pierwsza z dwóch powodzi, jakie nawiedziły okolice Gorzowa w 1684 roku.
26.08.1684Druga powódź w okolicach Gorzowa w 1684 roku. Woda zniszczyła uprawy i zbiory siana.
5.02.1686Na Górze Wisielców (obecnie wzniesienie nad ulicą Asnyka) spalono żonę Christoffa Wenzla, żebraczkę oskarżoną o rzucanie czarów. Była to ostatnia znana taka egzekucja w Gorzowie.
9.11.1686W Görlitz (obecnie Zgorzelec) urodził się Daniel Petzold, autor widoków i panoram miast brandenburskich, w tym m.in. Landsbergu z początku XVIII wieku. Zmarł w 1763 roku.
23.05.1687Rada Miasta uchwaliła ordynację ogniową, według której mieszkańcy będą wzywani do pożarów biciem dzwonów, a nie przez pachołków miejskich, jak było dotychczas.
1.11.1687Z Kroniki miasta: ukazał się edykt elektorski zakazujący budowy domów pokrytych materiałem łatwopalnym, takimi jak: trzcina, słoma, rogoż, itp. Odtąd dachy mają być kryte ceglaną dachówką. Domy, których dachy będą kryte inaczej, będą rozbierane przez policję. (1)
1687Według miejskiego kronikarza: wystąpił pomór bydła i trzody. Padały także nawet jelenie na polanach. Być może przyczyną były trujące deszcze lub mgły. (1)
1687W Kronikach podsumowano mijający rok. 28 par zawarło małżeństwa, 121 dzieci się urodziło, 111 osób zmarło. Do wigilii zasiadło w mieście 5 707 osób. (1)
12.03.1688Kronika miasta odnotowała koniec jednej z najcięższych zim w historii miasta. 14 dni przed Bożym Narodzeniem był silny mróz, spadło dużo śniegu, trwało to do 12 marca. Padło wiele owiec z zimna i głodu. Warta była zamarznięta do dnia 17 marca. (1)
1688Według miejskiego kronikarza: w 1688 roku zmarło w Landsbergu 95 osób, urodziło się 138, zawarło związek małżeński 26 par. (1)
1689Johann Dietrich Rettel, elektorski pisarz młyński, został pocztmistrzem w Gorzowie. Przy Richtstraße (obecnie ulica Sikorskiego), w dawnej gospodzie Pod Słońcem, urządził stację pocztową.
1696Wielki pożar strawił niemal doszczętnie Przedmieście Młyńskie. Z pożogi ocalały jedynie dwa domy i budynek szpitala, który nadawał się jedynie do rozbiórki.
1696W miejscu dawnego kościoła św. Gertrudy na Przedmieściu Santockim rozpoczęto prace przy budowie kościoła Zgody. Templum concordiae poświęcono w czerwcu 1704 roku.
Przypisy: (1) - "Księga Pamiątkowa Miasta Gorzowa Wielkopolskiego" - 2000 - str. 121-127 - tam: wybór i opracowanie Stanisława Janicka
1257-1500 1701-1800