MULTIMEDIALNA ENCYKLOPEDIA
GORZOWA WIELKOPOLSKIEGO

1801 - 1900

6.04.1801Urodził się Wilhelm Wetzel. W latach 1824-1828 rektor szkoły miejskiej, pomysłodawca i założyciel obserwatorium astronomicznego, które mieściło się na wieży ratusza. Zmarł w 1868 roku.
18.10.1801W Berlinie zmarł August Cranz. Publicysta i satyryk urodzony w 1737 roku w podgorzowskich Marwicach, uznawany za jednego z najpopularniejszych autorów niemieckich drugiej połowy XVIII wieku. Także radca królewski.
26.02.1804Urodził się Adolf Boas, przedstawiciel znanej żydowskiej rodziny kupców i uznanych obywateli Landsbergu. Honorowy Obywatel Miasta, członek magistratu i jeden z fundatorów domu dla nieuleczalnie chorych. Zmarł w 1879 roku.
1806Pod koniec roku w Gorzowie zatrzymała się armia Napoleona Bonapartego. Przygotowujące się do ataku na twierdzę Kostrzyn wojsko zajęło domy mieszkańców. Żeby pomieścić 15 tysięcy Francuzów, w każdym z domów trzeba było zakwaterować po 30 żołnierzy.
15.03.1806W wyniku dużego pożaru przy dzisiejszej ulicy Grobla na Zawarciu spaliło się blisko 40 budynków, w tym 18 mieszkalnych.
20.08.1806W Wriezen (Märkisch Oderland) urodził się Leopold Bornitz, landsberski poeta, krytyk literacki i doktor medycyny. Zmarł w 1853 roku w Landsbergu.
27.02.1807W Gorzowie w wieku 70 lat zmarł Christian Friedrich Geiseler. Senator miasta, który do historii przeszedł jako budowniczy drewnianego mostu na Warcie. Jego konstrukcja, ukończona w 1784 roku, przetrwała 81 lat.
26.03.1808Urodził się Johann Heinrich Freund – berliński przemysłowiec, od połowy XIX wieku współwłaściciel landsberskiej fabryki metalurgicznej Paucksch & Freund, prowadzonej wspólnej z Hermannem Pauckschem.
22.11.1809Wprowadzono nowe zasady dotyczące miasta i jego włodarzy. Według nich, kadencja burmistrza liczyła 12 lat, w głosowaniu powszechnym wybierano 13-osobowy zarząd miasta, 36 deputowanych miejskich i ich 12 zastępców. Gorzów został podzielony na dziewięć okręgów, którymi zarządzali naczelnicy.
1810Zakończono remonty trzech mostów: głównego na Warcie, na Kanale Ulgi i przy Krowim Grodzie.
6.03.1810Urodził się Friedrich Kaempf. Późniejszy dyrektor gimnazjum w Landsbergu (1863-1880) i mistrz loży wolnomularskiej. W 1880 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta. Zmarł w 1888 roku.
26.03.1810W Landsbergu powstała loża wolnomularska Św. Jana pod Czarnym Orłem (St. Johannes zum schwarzen Adler). Swoją siedzibę miała w nowo wybudowanym budynku przy Küstrinerstraße 1 (obecnie ulica Sikorskiego) w którym mieści m.in. restauracja Don Vittorio. Loża działała do 1935 roku.
30.05.1810Urodził się Benny Burchardt. Bankier i prezes zarządu gminy żydowskiej w Landsbergu. Był pomysłodawcą budowy nowej synagogi, którą ukończono w 1854 roku.
4.06.1810Zakończony został remont wieży Bramy Młyńskiej. Na jej szczycie umieszczono dla potomnych, m.in. dokumenty podpisane przez władze miasta i monety z 1705 roku.
22.10.1810Otwarto i poświęcono siedzibę loży wolnomularskiej Św. Jana pod Czarnym Orłem przy Küstrinerstraße 1 (obecnie ulica Sikorskiego).
23.03.1811W Landsbergu powstała druga loża wolnomularska Honor Fryderyka (Friedrichs Ehre). Mieściła się w tym samym budynku przy Küstrinerstraße 1 (obecnie ulica Sikorskiego) co założona rok wcześniej loża Św. Jana pod Czarnym Orłem.
4.08.1811Urodził się Gustav Hermann Bumcke – późniejszy właściciel rodzinnej fabryki mydła Bumcke-Seifenfabrik. Także radca miejski oraz przewodniczący rady miejskiej i zgromadzenia deputowanych miejskich. Zmarł w 1909 roku.
2.11.1811Wznowiono oświetlanie najważniejszych ulic latarniami olejowymi. Pieniądze na utrzymanie oświetlenia pochodziły z kasy muzycznej, zebranej z opłat za zabawy taneczne organizowane w mieście.
1813W pierwszej połowie roku zmarło ponad 540 osób na gorączkę nerwową, a w kościele garnizonowym, zamienionym na lazaret, kilkuset żołnierzy, głównie francuskich, rannych w okolicach Gorzowa podczas bitew armii napoleońskiej z wojskami rosyjskimi.
16.02.1813W okolice Gorzowa przybyły pierwsze oddziały wojsk rosyjskich, które niebawem w okolicach miasta stoczyły bitwę z wojskami napoleońskimi. Licząca 1500 żołnierzy armia francuska wraz żołnierzami polskimi pokonała dużo liczniejsze wojska rosyjskie.
19.02.1813Wojska rosyjskie zajęły Gorzów.
11.09.1813Urodził się Eduard Volger (senior), księgarz i założyciel (w 1838 roku) Volger Und Klein - jednego z najstarszych wydawnictw w Gorzowie. Zmarł w 1886 roku.
18.01.1815W Landsbergu urodził się Eduard Boas. Pisarz, historyk, doktor prawa. Zmarł w 1853 roku.
1816Zlikwidowano lazaret wojskowy mieszczący się kościele garnizonowym na rogu dzisiejszych ulic Dzieci Wrzesińskich i Sikorskiego. Kościół garnizonowy przeniesiono do kościoła Zgody na pobliskim Przedmieściu Santockim, a w lazarecie urządzono salę teatralną.
13.04.1816W Landsbergu urodził się Hermann Paucksch. Honorowy Obywatel Miasta i fundator słynnej fontanny stojącej do dzisiaj na Starym Rynku. Zmarł w 1899 roku.
1.10.1818W Sorau (obecnie Żary) urodził się Woldemar Nürnberger, znany bardziej jako Solitaire – jeden z czołowych niemieckich poetów i komediopisarzy drugiej połowy XIX wieku. Zmarł w 1869 roku w Landsbergu.
29.07.1819Drukarz Wilhelm Schulz otrzymał zgodę na wydawanie pierwszej gazety w mieście. Pierwszy numer tygodnika "Neumärkische Wochenblatt" ukazał się 1 stycznia 1820 roku.
1819Zaniechano pobierania opłat za wjazd do miasta. Zlikwidowano urząd pisarza bramnego i poborcy cła, a także zaprzestano zamykać bramy miejskie. W ciągu kilku następnych lat bramy: Mostowa, Santocka i Wodna zostały rozebrane.
1.01.1820Ukazał się pierwszy numer tygodnika "Neumärkische Wochenblatt", wydawanego przez Wilhelma Schulzego. Później najstarsza gazeta w mieście ukazywała się trzy razy w tygodniu, a pod koniec 1878 roku przekształciła się w dziennik. W 1826 roku połączyła się z "Warthe Zeitung".
1820Splantowano część rynku przy kościele Mariackim, a jego wschodnią stronę zabudowano budkami kramarskimi.
10.12.1821W Krossen urodził się Wilhelm Meydam, Honorowy Obywatel Miasta, najdłużej urzędujący burmistrz i nadburmistrz w historii Landsbergu. Swoją funkcję sprawował przez 35 lat. Zmarł w 1907 roku.
1822Część biur magistratu ze starego Ratusza na rynku zostało przeniesionych do zaadaptowanych pomieszczeń na parterze Domu Komendanta przy Richstraße (obecnie ulica Sikorskiego).
1823Zlikwidowano cmentarz św. Gertrudy na Przedmieściu Santockim, na którym już od 1810 roku nie dokonywano pochówków. Teren przebudowano na park, a za prace odpowiedzialny był członek magistratu i późniejszy burmistrz miasta Johann Friedrich Mehls.
1824Firma budowlana Karla Ludwiga Wildego wybudowała nowy Dom Sierot. Powstał on przy Schloßstraße (dzisiaj ulica Obotrycka) na miejscu starego sierocińca.
1824W mieście pojawiły się pierwsze skrzynki pocztowe. Jedna z nich zawisła na budynku poczty, a druga w rynku, obok wejścia na odwach.
19.03.1825W wyniku gwałtownego, trwającego zaledwie dwie godziny, pożaru spłonęła podgorzowska wieś Wieprzyce. Całkowicie spaliły się domy i zabudowania, a także kościół i szkoła.
5.08.1825Rozebrana została wieża ratusza miejskiego w Landsbergu, z której dyżurny strażak sygnalizował zauważony pożar w mieście.
1825Na kościele Mariackim zainstalowano pierwszy piorunochron. Wcześniej pioruny wielokrotnie uderzały w kościół, wieżę, a także dzwony, czyniąc często duże straty.
1825Rozebrano hełm wieży trębackiej na starym Ratuszu.
1825Według spisu rocznego miasto liczyło 9 252 mieszkańców.
20.05.1826Johann Jakob Moderow – radny i aptekarz – otworzył na Zawarciu pierwszy w mieście zakład kąpieli dla kobiet.
30.08.1827Odbył się przetarg na wyburzenie części murów miejskich z bramami: Santocką i Młyńską.
1829Johann Jakob Moderow, który rok wcześniej otworzył pierwszy w mieście zakład kąpieli dla kobiet, uruchomił pierwsze w Landsbergu gazowe oświetlenie domowe. Zainstalował je w kuchni, sieni, a także aptecznym laboratorium. Gazowa latarnia stanęła także przed jego domem przy Dammstrasse (ulica Grobla).
24.10.1829Urodził się Friedrich Quilitz – fundator parku jego imienia (obecnie park Siemiradzkiego), także rajca miejski. Zmarł w 1923 roku.
1830Carl Ludwig Jähne, właściciel małego warsztatu ślusarskiego w centrum miasta, wybudował przy obecnej alei 11 Listopada fabrykę maszyn parowych, która dała początek Maschinenfabrik – jednej z ważniejszych fabryk w przedwojennym Gorzowie.
1831Przez blisko dwa miesiące drugiej połowy roku w mieście panowała epidemia cholery azjatyckiej. Zmarło 38 mieszkańców, których chowano na specjalnie urządzonym cmentarzu cholerycznym.
1831Zamknięty został cmentarz św. Ducha na Przedmieściu Młyńskim, który był drugą nekropolią miasta. Pierwsze pochówki odbywały się na nim jeszcze w okresie średniowiecznym. Nowy cmentarz – znany jako cmentarz ewangelicki - wytyczono przy drodze na Strzelce Krajeńskie.
23.05.1831Urodził się Klaudiusz Alkiewicz, szlachcic polski pochodzenia tatarskiego. Najbardziej znany jako fundator cmentarza świętokrzyskiego. Tam też został pochowany w 1908 roku.
1.11.1831W mieście wprowadzono podatek od psów.
26.01.1832W Landsbergu urodził się Rudolf Schwabe, jeden z założycieli Towarzystwa Historii Nowej Marchii. Także radca miejski. Zmarł w 1922 roku.
24.08.1832Urodził się August Engelien – filozof i językoznawca, znany jako współautor pierwszej monografii Gorzowa, wydanej w 1857 roku. Zmarł w 1903 roku w Berlinie.
8.04.1833Poświęcono nowo wybudowany kościół protestancki na Wieprzycach. Stanął on na fundamentach świątyni, która spłonęła podczas wielkiego pożaru wsi w 1825 roku.
12.02.1834W wieku 65 lat zmarł w Berlinie Friedrich Schleiermacher – słynny niemiecki teolog i filozof protestancki, w latach 1794-1796 kaznodzieja w kościele Zgody. Jego pobyt w Gorzowie upamiętniono pawilonem z jego popiersiem.
1.03.1834Gustav i Carl Großowie z Freienwalde wydzierżawili w Gorzowie browar i w budynkach przy dzisiejszej ulicy Pocztowej utworzyli Gebrüde Groß – jeden z najsłynniejszych w mieście zakładów piwowarskich, który działał do 1945 roku.
1837W dawnym Gorzowie powstały dwie nowe szkoły: na rogu ulic Hawelańskiej i Jagiełły wybudowano Męską Szkołę Ludową nr 1 (Knaben–Volksschule I), a przy ulicy Strzeleckiej Wyższą Szkołę Żeńską (Höheren Töchterschule).
30.03.1839W Pradze urodził się Wilhelm Klemperer. W latach 1864-1885 zwierzchnik państwowej gminy żydowskiej w Gorzowie. Zmarł w 1912 roku w Berlinie.
2.02.1840Spalił się jeden z najstarszych i najważniejszych młynów miejskich – Młyn Czterokołowy. Usytuowany był przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Sikorskiego i Młyńskiej, a jego początki sięgały okresu założenia miasta.
11.02.1841Przy Wollstraße (obecnie ulica Pocztowa) spłonęła większa część Gebrüde Groß - browaru i gorzelni należących do braci Groß.
184239 domów (w większości krytych strzechą) spłonęło w wyniku wielkiego pożaru na Zawarciu, a swoje mieszkania straciło 128 osób. W odbudowę Zawarcia, która trwała prawie do 1857 roku, włączyło się całe miasto.
1.07.1842Friedrich Schäffer otworzył przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego 8 skład książek, w którym sprzedawał także nuty i dzieła sztuki. Jego sklep Schäffer & Co. działał do 1945 roku, zyskując miano najsłynniejszej księgarni w mieście.
1843Znany przemysłowiec i filantrop Hermann Paucksch założył na Zawarciu zakład budowy maszyn, znany później m.in. jako Paucksch A.G. Zakład mieszczący się przy ulicach Grobla i św. Jerzego był jedną z najważniejszych gorzowskich fabryk drugiej połowy XIX wieku.
2.02.1844Z inicjatywy burmistrza Emila Neumanna powstało Towarzystwo Upiększania Miasta (Verschönerungsverein). Celem Towarzystwa było m.in. zakładanie w mieście parków, terenów zielonych i sadzenie drzew. Działało do 1941 roku.
26.07.1845W Landsbergu zmarł Karl Ludwig Wilde, przedstawiciel znanego rodu, projektant i budowniczy miejski. Zaprojektował i wykonał m.in. budynek Domu Sierot i siedzibę Krajowego Domu Ubogich (obecnie siedziba PWSZ). Także rajca miejski. Żył 81 lat.
1847Na rogu dzisiejszych ulic Sikorskiego i Dzieci Wrzesińskich rozpoczęto budowę nieistniejącego już gmachu Sądu Ziemskiego i Miejskiego. Budowa wymusiła rozebranie sali widowiskowej Karla Schramma, w której wcześniej mieścił się kościół garnizonowy i lazaret.
26.08.1847Parostatek tylnokołowy Stanislaus rozpoczął regularne rejsy Wartą na trasie Gorzów – Kostrzyn.
1848W sąsiedztwie kościoła Zgody (obecnie pw. św. Antoniego Padewskiego i św. Stanisława Kostki) ustawiono pawilon z popiersiem Friedricha Schleiermachera – słynnego teologa i filozofa protestanckiego, który w latach 1794–1796 był w tutejszym kościele kaznodzieją.
6.02.1848W wieku 68 lat zmarł w Landsbergu Joseph Nürnberger – uznany pisarz, astronom i matematyk. Był także naczelnikiem poczty.
3.04.1848W dzisiejszej Nowej Soli urodził się Gustav Schröder – późniejszy przemysłowiec landsberski, założyciel sieci fabryk lin, właściciel reprezentacyjnej willi, w której dzisiaj mieści się Muzeum Lubuskie. Zmarł w 1916 roku.
2.08.1848Ukazał się pierwszy numer tygodnika "Politischen Wochenschrift für den Bürger und Landmann". Druga, po "Neumärkische Wochenblatt", gazeta w historii miasta ukazywała się około roku.
12.10.1848Urodził się Max Bahr. Fabrykant, społecznik i filantrop. Jedna z ważniejszych postaci przedwojennego Gorzowa. Założyciel i właściciel Jutefabrik. Zmarł w 1930 roku.
1.01.1849Ukazał się "Der Landsberger Bote" ("Goniec landsberski") - trzecia gazeta w mieście.
1850Na gorzowskim rynku rozpoczęła się trwająca rok rozbiórka starego Ratusza.
15.11.1850Na Górze Wisielców (dzisiaj okolice ulicy Asnyka) ścięto toporem mordercę Gottlieba Dumdeya. Była to ostatnia publiczna egzekucja w historii miasta.
15.11.1850Urodził się Wilhelm Lehmann – w latach 1893-1919 burmistrz miasta. Także prezes zarządu kasy oszczędnościowej i mistrz loży wolnomularskiej. Przed wojną jego imię nosiła dzisiejsza ulica Chopina.
1852W Gorzowie przy dzisiejszej ulicy Walczaka powstał oddział Królewskiego Banku Komandytowego, który w 1876 roku przekształcony został w Reichsbank. Obecnie mieści się tu BGŻ.
27.09.1852Urodził się Ernst Henseler, najsłynniejszy przedwojenny artysta malarz landsberski, pochodzący z pobliskich Wieprzyc. W 2010 roku Gorzowianie uhonorowali go pomnikiem odsłoniętym na skwerze przy ulicy Łokietka. Zmarł w Berlinie w 1940 roku.
6.02.1853W Gorzowie zmarł Theodor Heinrich Otto Burchardt – syndyk miejski i notariusz, który zasłynął wyhodowaniem renety landsberskiej - nowej odmiany jabłoni. Żył 81 lat.
23.05.1853W wieku 46 lat zmarł Leopold Bornitz - poeta, autor wierszy i fraszek. Także doktor medycyny.
29.06.1853Zmarł landsberczanin Eduard Boas. Pisarz pochodzenia żydowskiego, autor m.in. książek o historii miasta i bractwa kurkowego. Pochowany został na cmentarzu żydowskim w Gorzowie.
12.06.1854W Landsbergu urodził się Hermann Paucksch młodszy. Inżynier, wynalazca i konstruktor. Syn Hermanna Pauckscha starszego, dyrektor fabryki kotłów parowych, najbardziej znanej jako H. Paucksch AG. Zmarł w 1936 roku.
5.08.1854W Landsbergu urodził się Robert Bahr. Kupiec i filantrop. Członek znanego przedwojennego rodu.
13.09.1854Poświęcona została nowa synagoga wybudowana przy dzisiejszej ulicy Łazienki. W 1938 roku bożnica została spalona przez hitlerowców.
1.01.1856Osada tkacka Friedrichstadt (Frydrychowo), założona w 1772 roku w okolicach dzisiejszego Osiedla Słonecznego, została zrównana w prawach miejskich z innymi dzielnicami Landsbergu.
17.02.1856Urodził się Friedrich Bumcke – jeden z właścicieli rodzinnej fabryki mydła Bumcke-Seifenfabrik. Także deputowany miejski. W historii miasta zapisał się jako jeden z założycieli Towarzystwa Historycznego Nowej Marchii.
24.02.1856W Landsbergu zmarł urzędujący burmistrz miasta Emil Neumann. Był jednym z założycieli Towarzystwa Upiększania Miasta.
9.08.1856Na wieży kościoła Mariackiego (Katedra) zawieszono odlane z żeliwa w Berlinie nowe tarcze kościelnego zegara.
4.09.1856W Gorzowie urodził się Paul Volger – przedstawiciel znanego landsberskiego rodu księgarzy. Później m.in. współwłaściciel rodzinnego wydawnictwa i właściciel księgarni. Zmarł w 1928 roku.
29.10.1856W Landsbergu urodził się Karl Bahr. Członek znanego rodu landsberczyków. Przedwojenny radca miejski i członek zarządu miasta. Młodszy brat Maxa Bahra.
12.10.1857Przez Gorzów przejechał pierwszy pociąg z Berlina do Królewca Prusko-Królewskiej Kolei Wschodniej.
9.12.1857Dzięki nowo wybudowanej gazowni w mieście zapłonęły pierwsze latarnie gazowe. Zastąpiły one lampy olejowe, które oświetlały ulice od 1734 roku. Rozpoczęto też dostarczanie gazu do mieszkań.
16.01.1859W Landsbergu urodził się Robert Warthmüller. Jeden z ważniejszych malarzy niemieckich epoki fryderycjańskiej. Także profesor Królewskiej Akademii Sztuki w Berlinie. Zmarł w 1895 roku.
1860W Gorzowie powstało Towarzystwo Kredytowe (Landsberger Kreditverein), które w 1940 roku przekształciło się w Bank Ludowy (Volksbank Landsberg e. GmbH). Ostatnia siedziba banku mieściła się na rogu obecnych ulic Sikorskiego i Pionierów, gdzie dziś znajduje się GBS.
5.03.1861Powstało Männerturnverein Landsberg [MTVL] - męskie towarzystwo gimnastyczne. Jednym z jego pomysłodawców i założycieli był Thomas Stange.
10.02.1862W Berlinie urodził się Karl Schnause. Później uznany rzeźbiarz i kamieniarz, od 1902 roku związany z Gorzowem, który jest autorem m.in. medalionu na pomniku Egometa Brahtza (1922), pomnika nagrobnego Carla Teikego (1930) i dekoracji w willi Gustava Schrödera. Zmarł w Gorzowie w 1937 roku.
31.03.1862Kilka dni po przyjęciu przez magistrat nowego porządku ogniowego powstała Straż Gimnastyczno-Ogniowa. Utworzyli ją członkowie Männerturnverein Landsberg - najbardziej wysportowani i sprawni mieszkańcy miasta. Pierwsza straż w historii Gorzowa składała się z sekcji gaśniczej i ratunkowej.
7.05.1863W Landsbergu (obecnie Gorzów Wlkp.) zmarł Ludwig [Heinrich Otto] Oberheim. Luterański duchowny, nadproboszcz. W latach 1836-1843 archidiakon kościoła Mariackiego.
1.09.1863Poświęcona została wieża z dzwonami przy kościele Zgody na Przedmieściu Santockim, którą dobudowano m.in. dzięki darowiźnie zapisanej kościołowi przez Wilhelma i Hanne Gieslerów. Wieża i dzwony spłonęły w lipcu 1911 roku.
1864Położono drugi tor linii kolejowej przebiegającej przez Gorzów. Trasę Berlin-Królewiec zmodernizowano zaledwie w siedem lat po jej uruchomieniu.
5.02.1864Urodził się Carl Teike, muzyk i kompozytor, jeden z największych w świecie twórców marszów wojskowych, w tym słynnego Alte Kameraden. Zmarł w Gorzowie w 1922 roku.
1865Rozpoczęto budowę nowego drewnianego mostu na Warcie. Konstrukcja według projektu Rudolfa Böhma miała jedno zwodzone przęsło od strony miasta. Most spłonął w pożarze w połowie 1905 roku.
1866Na potrzeby Zarządu Miasta rozbudowany został Dom Komendanta. W bocznym skrzydle tymczasowego Ratusza powstała nowa sala posiedzeń.
1866W mieście odnotowano przypadki zachorowania na cholerę.
16.05.1866W Gorzowie w wieku 54 lat zmarł Carl Groß, jeden ze współzałożycieli rodzinnego browaru Gebrüde Groß. Także radca miejski.
27.09.1867Carl Becker otworzył najnowocześniejszą piekarnię w mieście. Mieściła się ona na rogu dzisiejszych ulic Obotryckiej i Pionierów.
31.08.1868W Landsbergu urodził się Ludwig Pick. Lekarz, światowej sławy patolog i profesor honorowy uniwersytetu w Berlinie. Zmarł w 1944 roku w obozie hitlerowskim w Terezinie. Jego imię nosi jedna z ulic w Berlinie.
24.12.1868W Berlinchen (obecnie Barlinek w woj. zachodniopomorskim) urodził się Emanuel Lasker, absolwent gimnazjum w Gorzowie, które ukończył w 1888 roku. W latach 1894-1921 mistrz świata w szachach i jeden z najlepszych zawodników w historii tej dyscypliny. Zmarł w Nowym Jorku w 1941 roku.
1.01.1869Urodził się Wilhelm Ogoleit, później znany landsberski księgarz i współwłaściciel firmy wydawniczej Schaeffer & Co. Rozgłos zyskał jako kolekcjoner pamiątek po Goethem i Schillerze. Zmarł w 1953 roku.
17.04.1869W Gorzowie w wieku 52 lat zmarł Woldemar Nürnberger. Lekarz, a przede wszystkim poeta, nowelista i komediopisarz. Światowy rozgłos zyskał pod pseudonimem Solitaire.
31.05.1869Na północnych obrzeżach miasta oddano do użytku drogę spacerową łączącą dwa szańce - pierwszy fragment parku znanego później jako Quilitzpark, a po 1945 roku jako park Siemiradzkiego.
20.08.1871W Landsbergu zmarł Gustav Friedrich Groß - właściciel browaru, społecznik i filantrop. Fundator, m.in. domu dla nieuleczalnie chorych przy obecnej ulicy Kosynierów Gdyńskich, w którym po wojnie mieścił się Zespół Szkół Gastronomicznych. Żył 72 lata.
12.10.1871Zmarł Thomas Stange, jeden z założycieli Männerturnverein Landsberg [MTVL] - męskiego towarzystwa gimnastycznego (1861) - oraz Straży Gimnastyczno-Ogniowej (1862). Żył 41 lat.
2.10.1872W Balster urodził się Gustav Radeke. Z Landsbergiem związany od 1900 roku. Nauczyciel, regionalista i historyk, autor licznych publikacji historycznych i kroniki miasta. Także wieloletni rektor szkoły ludowej (1918-1940) i radca miejski (1918-1933). Zmarł w 1946 roku.
11.07.1873W Skawicy koło Zawoi urodziła się Rozalia Dyrcz. Od 1945 roku gorzowianka, jedna z najstarszych mieszkanek miasta. Zmarła w 1992 roku w wieku 109 lat.
18.10.1874Na Paradeplatz na Przedmieściu Santockim odsłonięto pomnik zwycięstwa, zwany też Germanią. Upamiętnił on wygraną wojnę Prus z Francją w 1870 roku. Zniszczony w 1945 roku przez żołnierzy Armii Czerwonej.
1875Przy Neuestraße (obecnie ulica Chrobrego) wybudowano pierwsze trzy domy, które dały początek dzielnicy Nowe Miasto.
14.05.1875W Halle (Niemcy) zmarł Gottfried Bernhardy. Filozof niemiecki, historyk i tłumacz, urodzony w 1800 roku w Landsbergu (obecnie Gorzów Wlkp.).
14.07.1876Urodził się Otto Gerloff. Prawnik i polityk. W latach 1915-1943 burmistrz i nadburmistrz Landsbergu (obecnie Gorzów). Przed wojną jego imię nosił most na Warcie (obecnie most Staromiejski).
16.03.1877W podgorzowskiej wsi Wysoka urodził się Hermann Silwedel. Kompozytor, nauczyciel gry na różnych instrumentach. W Gorzowie posiadał własne wydawnictwo muzyczne i drukarnię. Zmarł w 1936 roku.
6.11.1878Zatwierdzony został tzw. plan Gläsmera zakładający budowę Nowego Miasta – nowej dzielnicy Gorzowa położonej w północnej części miasta, pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Borowskiego, Drzymały, Kosynierów Gdyńskich i Strzelecką.
12.12.1878Wydawana trzy razy w tygodniu gazeta "Neumärkische Wochenblatt" zaczęła się ukazywać jako dziennik. Najstarsze czasopismo w mieście powstało w 1820 roku i pierwotnie było tygodnikiem.
7.12.1879W wieku 75 lat zmarł Adolf Boas. Honorowy obywatel miasta, współfundator domu dla nieuleczalnie chorych przy dzisiejszej ulicy Kosynierów Gdyńskich. Przedstawiciel znanej przedwojennej rodziny bankowców i handlarzy zbożem.
23.03.1882Urodził się Walter Arnold, w latach 1916-1920 drugi burmistrz miasta. Zmarł w 1933 roku.
22.05.1882Urodziła się Helena Andruszkiewicz, najdłużej żyjąca gorzowianka w powojennej historii miasta. Zmarła w 1993 roku w wieku 111 lat.
14.09.1882Urodził się Stanisław Klimm. Później ksiądz salezjanin, drugi proboszcz parafii katedralnej (1946-1952) i dziekan gorzowski. Zmarł w 1971 roku.
15.09.1882W okolicach dzisiejszej ulicy Chrobrego (przy dawnym Arsenale) rozpoczęto wyburzanie kolejnych części murów obronnych i tzw. wagi miejskiej (wełnianej). Trwające ponad dwa tygodnie prace miały na celu lepsze połączenie Neuestraße (Chrobrego) i najmłodszej dzielnicy Gorzowa - Nowego Miasta - z centrum.
16.08.1883Urodził się Georg Wartenberg. W latach 1923-1929 kierownik Muzeum Miejskiego. Także regionalista. Zmarł w 1958 roku.
4.09.1883Uchwałą zgromadzenia deputowanych miejskich powołane zostało Muzeum Miejskie. Jego zadaniem było dokumentowanie historii miasta i regionu.
14.04.1884Rozwiązana została Straż Gimnastyczno–Ogniowa, a 39 jej członków wstąpiło do Ochotniczej Straży Pożarnej (Freiwillige Feuerwehr).
11.03.1886Zmarł Eduard Volger (senior). Znany księgarz, założyciel księgarni i wydawnictwa Volger Und Klein. Żył 72 lata.
2.05.1886W Putlitz (Brandenburgia, Niemcy) urodził się Gottfried Benn - lekarz, prozaik, poeta i eseista niemiecki. W latach 1943-1945 związany z przedwojennym Gorzowem. Zmarł w 1956 roku.
1.08.1886W Anińsku (powiat Siebież, wówczas Biała Ruś w guberni witebskiej) urodził się Włodzimierz Korsak. Przyrodnik, podróżnik i pisarz. Naczelny Łowczy Rzeczypospolitej Polskiej, w latach 1945-1972 mieszkający w Gorzowie. Zmarł w 1973 roku w Krakowie. Jego prochy sprowadzono do Gorzowa w 1983 roku.
9.08.1888Zmarł prof. dr Friedrich Heinrich Kaempf. Dyrektor gimnazjum w Landsbergu. W 1880 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta.
15.10.1888W związku ze śmiercią w jednym roku dwóch cesarzy Niemiec: Wilhelma I (zmarł w marcu) i Fryderyka III Wilhelma (zmarł w czerwcu) oraz intronizacji Wilhelma II, w podgorzowskich Wieprzycach uroczyście posadzono dąb trzech cesarzy.
24.11.1888Zmarł Friedrich Klose. Założyciel parku nad Kłodawką w rejonie dzisiejszych ulic Dąbrowskiego i Borowskiego, który przed wojną nosił jego imię. Także malarz i radca miejski.
14.02.1889Urodził się Bekir Radkiewicz. Później imam i duchowy przywódca ludności tatarskiej w Gorzowie. Zmarł w 1987 roku.
9.01.1890W Landsbergu urodziła się Else Schmaeling, znana później deputowana miejska, a także założycielka i wydawca czasopisma ziomkowskiego "Landsberger Heimatblatt", znanego później jako "Heimatblatt". Zmarła w 1956 roku.
14.04.1890Przy dzisiejszych ulicach Estkowskiego i Konstytucji 3 Maja uruchomiono rzeźnię miejską, która – po wojnie znana jako Zakłady Mięsne WPRP - działała do 2000 roku. Później rozebrana. W latach 2006-2007 na jej miejscu wybudowano nowoczesną Galerię Handlową Askana. Z dawnego zakładu pozostawiono jedynie zabytkową wieżę ciśnień.
2.11.1890Powołano do życia Towarzystwo Historii Nowej Marchii. Pierwsze zebranie założycielskie odbyło się w Küstrin (Kostrzyn).
23.11.1891W Berlinie urodził się Otto Kaplick. Nauczyciel, historyk, popularyzator historii i regionalista. Autor publikacji na temat przeszłości Gorzowa i Nowej Marchii. W latach 1957-1960 zredagował 3-tomową historię Gorzowa. Zmarł w 1967 roku.
1.08.1892Urodził się Georg Wegner - niemiecki duchowny protestancki. W latach 1929-1945 wikary i proboszcz w kościele Mariackim (obecnie Katedra).
11.04.1893Urodził się ksiądz Józef Czapran. W latach latach 1952-1963 proboszcz parafii katedralnej w Gorzowie Wlkp. Zmarł w 1972 roku.
5.08.1893Spółka Zitzewitz & Spierling. Buchdruckereir und Verlag rozpoczęła wydawanie gazety regionalnej "Landsberger General Anzeiger". Drugi dziennik w historii miasta ukazywał się do końca stycznia 1945 roku.
1.04.1894W Landsbergu urodził się Max E.A. Richter. Malarz i grafik, twórca nieistniejących fresków z widokami dawnego Gorzowa na ścianach nieistniejącej już restauracji Weinberg. Zmarł w 1957 roku.
16.09.1894Urodził się Fritz Buchholz - gorzowski historyk, archiwista i archeolog. Jeden z założycieli i późniejszy kierownik Muzeum Miejskiego w Gorzowie. Zmarł w 1945 roku w Dobiegniewie.
1895W Gorzowie mieszkało 30 485 osób.
12.06.1895W Krakowie urodziła się Wanda Dubieńska. Pierwsza polska olimpijka, mistrzyni Polski w szermierce, tenisie ziemnym i biegach narciarskich. Po wojnie osiadła w Gorzowie. Do emerytury (w II połowie lat 60.) pracowała w Wojewódzkim Zakładzie Higieny Weterynaryjnej. Późnej powróciła do Krakowa. Zmarła w 1968 roku.
25.06.1895W Berlinie zmarł Robert Warthmüller. Malarz urodzony w Landsbergu, uznawany za jednego z najważniejszych malarzy niemieckich epoki fryderycjańskiej. Także profesor Królewskiej Akademii Sztuki w Berlinie. Żył zaledwie 36 lat.
10.07.1895Urodził się Tadeusz Głogowski. Nauczyciel germanista, jeden z organizatorów i pierwszy dyrektor Liceum nr 18 (później znane jako I Liceum Ogólnokształcące). Szkołą kierował do 1948 roku. Zmarł w 1984 roku.
29.05.1896Urodził się Stanisław Mozol. W 1952 roku został pierwszym posłem na sejm PRL z okręgu gorzowskiego. Członek Komisji Przemysłu. Zmarł w 1978 roku.
5.02.1897W Radomiu urodziła się Teresa Przanowska. Z Gorzowem związana od 1951 roku. Nauczycielka, poetka, pisarka i działaczka społeczna. Zmarła w 1988 roku.
20.06.1897Landsberski przemysłowiec Hermann Paucksch uroczyście uruchomił nową fontannę, której sam był fundatorem. Stanęła na Starym Rynku w sąsiedztwie kościoła Mariackiego. Do dzisiaj nosi nazwę fontanny Pauckscha.
27.06.1898We wsi Rusiborek koło Środy Wlkp. urodził się Piotr Wysocki. W latach 1945-1947 pierwszy w powojennej historii miasta prezydent Gorzowa. Później był także prezydentem Piły i starostą powiatowym w Szczytnie. Zmarł w 1985 roku w Pile.
5.03.1899W wieku 83 lat zmarł Hermann Paucksch. Honorowy Obywatel Miasta, fundator fontanny na Starym Rynku. Pochowany został na nieistniejącym cmentarzu ewangelickim w Landsbergu.
14.05.1899Odnotowano burzę, jaka przeszła nad miastem. Jeden z piorunów uderzył w wieżę kościoła Mariackiego.
29.07.1899W mieście uruchomiono pierwszą komunikację tramwajową. Trzy linie miały łączną długość ponad pięciu kilometrów.
1.09.1899Dzięki budowie sieci elektrycznej dla potrzeb komunikacji tramwajowej po raz pierwszy prąd pojawił się także w mieszkaniach Gorzowian.
24.10.1899Z okazji swoich 70. urodzin znany bankier, radca miejski i filantrop Friedrich Quilitz podarował miastu do zagospodarowania na tereny zielone grunty znajdujące się wówczas na skraju miasta, w rejonie dzisiejszych ulic Drzymały i Walczaka. Powiększany w ciągu kilku następnych lat teren stał się największym parkiem w mieście, znanym jako Quilitzpark, a po wojnie jako park Siemiradzkiego.
1.12.1899Księgarz i kolekcjoner Wilhelm Ogoleit otworzył w swojej księgarni przy Richtstraße 8 (obecnie róg ulic Sikorskiego i Pionierów) wystawę pamiątek po Goethe i epoce w której tworzył.
7.04.1900W Kaliszu urodził się Walerian Leśnicki. W latach 1946-1948 przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej. Zmarł w 1964 roku.
13.09.1900W Trzemesznie (obecnie woj. wielkopolskie) urodził się Edmund Nowicki. Biskup rzymskokatolicki i doktor prawa kanoniczego. W latach 1945-1951 administrator apostolski w Gorzowie Wlkp. Zmarł w 1971 roku.
1701-1800 1901-1944